قنوات راه چمن درگذشته

 قنات دلقند

 یکی دیگر از قنوات روستای راه چمن رشته قنات دلقنداست که تقریبا در شمال شرقی روستا واقع شده است

مصب خروجی آن ( دنفره ) در شرق قبرستان راه چمن یا همان معصوم زاده واقع می شد

رشته قنات آن از دنفره شروع و در امتداد روق ( روق یک آبروفت فصلی است که سیل آبها را تخلیه می کند )بین راه چمن و ابویسان به سمت جنوب ادامه می یابد تا به منبع آب زیرزمینی ( کینه ) وصل می شود

در مورد سر گذشت قنات دلقند و ارتباطش با قنات راه چمن و این که در جاری شدن سیل بزرگ چه بر سر این دو قنات آمد در توضیح قنات راه چمن به اندازه ی کفایت برایتان نوشته ام

 زمینهای قنات دلقند

قنات دلقند هم دارای سه آیش زمین است که:

یک آیش همیشه در حال استراحت و دو آیش دیگر زیر کشت می باشند

آیشها ی قنات دلقند عبارتند از :

 

1 ) زمینهای زیر باغچه ها و باغات از غرب محدود به جاده (شمالی-جنوبی) محمدآباد تا جاده (غربی-شرقی)محمدآباد مشرف به زمینهای آیش میانی قنات محمد آباد

2 ) زمینهای غرب جاده (شمالی-جنوبی)محمدآباد تادیوار غربی باغ صفر میرزا امتداد این دیوار به سمت شمال تا زمینهای بایر و دقی

3 ) زمینهای غرب آیش دو تا محدود به جاده اصلی روستا به سلیمان و امتدادش تا زمینهای بایر النگ

توضیح اینکه:

نشان مشخص بین زمینهای قنات راه چمن و دلقند جوب آب دلقند است که در محل به آن ( کندو وه ) می گویند

 و اینکه مالک تقریبا متناسب با اندازه ی آبی که مالک است در سه آیش به طور تقریبا مساوی زمین دارد

باغچه ها و باغها

این قسم از زمینهای قنات معمولا مشرف دنفره قنات هستند

 

باغها در روستای راه چمن معمولا باغهای انگور است که به صورت جوبه و پشته کاشته می شد و به آب کمی نیاز داشت یا دارد

باغچه ها معمولا زیر کشت یونجه بود که علوفه تابستان و زمستان دامهای روستائیان را تامین می کرد

 

چند مشخصه قنات دلقند

 

1 - قنات دلقند از نظر کمی به اندازه کافی زمین در اختیار ندارد یعنی اندازه زمین و مقدار آب با هم تناسب ندارند

2 - کیفیت زمینهای دلقند نسبت به راه چمن کمتر است در نتیجه اندازه بزداشت محصول در فاکتور های مساوی کمتر است

3 - گردش آب ( مدار ) در قنات دلقند ( 12 ) است یعنی هر مالک در 12 شبانه روز یک بار نوبت آبش می شود و اینکه به علت رس بودن خاک و قابلیت نگهداری رطوبت کشت در این مدت تشنه نمی شود

4 - مالکان دلقند اکثرا خورده مالک هستند عمده مالک لااقل در گذشته نداشته اند

توضیح اینکه :

این قنات با ارزش چندین سال است که خشک شده است و به همت مالکین:

 

یک حلقه چاه عمیق در

            جنوب باغ غلام کربلایی حسین کنار جوب اصلی قنات ومشرف به جاده اصلی روستا به معصوم زاده حفر شده است و:

یک دستگاه شناور الکتریکی هم در قعر چاه نصب شده که بوسیله ی انرژی الکتریکی جان گرفته و شبانه روز ناله می زند و حاصل این ناله و سر و صدا جاری شدن مایه ی حیات در جوبها و پیچاپیچ زمینهای قنات دلقندشده و باعث جان گرفتن کشت و زرع که چشمان پاک زارع و کشاورز چنان خیره و مبهوت می شود که راهی جز سجده کردن در برابر ذات اقدس باری تعالی و عظمتش ندارد

بزای تمام مالکان دلقند آرزوی سلامتی داردم:

 و برای مردم خوب روستای راه چمن

 حوضچه ای که خروجی آب موتور دلقند زوی آن میریزد

خروجی آب موتور دلقند

 

 قنات محمدآباد سفلی

 یکی دیگر از قنوات مردم روستای راه چمن رشته قنات معدآباد است که دنفره ی آن در شمال شرقی کلاته ابویسان(استی) واقع شده است و رشته قنات معدآباد هم در شرق کلاته و خود استی واقع می شد یعنی بین ابویسان و خداشا

فاصله دنفره قنات تا زمینهای زیر کشتش تقریبا زیاد بود : و آب بوسیله یک جوب که در محل به کندوا معروف است تا زمینها هدایت می شد

آب قنات از نظر کمیت تقریبا کم بود و مشئله ی دوری قنات هم این مورد را تشدید می کرد لذا به همین دلیل :

آب را شبها استخر می کردند

استخر: قطعه زمینی بود که دور آنرا با استفاده از خاک خودش سد بندی می کردند و شب آب قنات را در آنجا انبار می نمودند و روز با استفاده از آن زراعت خود آبیاری می کردند

یک نمونه استخر ها

 

باز بدلیل کمی آب این نوع قناتها به آنها کلاته می گویند و همچنین مالیت در آنها معمولا به صورت عمده مالکی بوده است

 

قنات ریدوار

قنات ریدوار یکی از قنوات بسیار قدیمی روستای راه چمن است لذا ما چیز زیادی از قنات نمی دانیم :

رشته قنات ریدوار از زمینهای ریدوار شروع می شده و از غرب روستا پشت باغات انگور به سمت را آهن ادامه داشته است :

موتور تق تقی حاجی آقای الهیاری روی (کینه ی ) همین قنات ریدوار نصب شده که هنوز هم شب و روز ناله می زند و مزارع مربوطه را آبیاری می کند:

          زمینهای ریدوار

غرب جاده سلیمان از محلی که جاده کمی شیب پیدا می کند و این شیب زمین ادامه پیدا می کند تا حریم زمینهای قنات بویالی یعنی زمینهای حاشیه النگ

         موتور آب مرحوم غلام کربلایی حسین

خدا بیامرز غلام در محل پیچ جاده بویالی به سمت غرب در ابتدای زمینهای قنات و در محلدنفره قنات موتور آبی زد و با آب نه چندان زیاد آن روی زمنهای ریدوار کشت و کار می کرد

که این امر چند سالی طول نکشید

          موتور آب حاج آقا الهیاری و مالکین دیگر

در محل سراشیبی جاده سلیمان سمت شرق جاده چاه آبی حفر شد که اکثر مالکین در آن سهبم بودن و از آن استفاده می کردند و زمینهای خود را کشت و کار می کردند

این موتور هم زیاد دوام نداشت و خشک شد

در حال حاضر زمینهای ریدوار بوسیله موتورهای دلقند و راه چمن کشت و کار می شود

قنات بویالی

 

قنات کلاته بویالی یک قنات کوچک و تقریبا خوصوصی بوده است یعنی یک عمده مالک داشته بنام اللهیار خان که بعد از کشته شدنش در حمام خزینه ای راه چمن تنها فرزندش حیدر مالک آن بود

این قنات واقع می شود در زیر زمینهای ازقندی یعنی از شمال

از جنوب به رودخانه ی فصلی کال شور

از شرق به زمینهای بویالی و از غرب به زمینهای قنات استریان

این قنات چندین سال است که خشک شده و مثل قنات محمدآباد سفلی به علت نداشتن مالکان فعال هیچ اقدامی جهت احیای آن نشد و هم اکنون جهت کشت زمینهایش از موتور ازقندی استفاره می کنند

رشته قنات آن به طرف جنوب از بین زمینهای ازقندی و راه چمن ادامه پیدا می کند و از جاده اصلی جوین عبور کرده و تا نزدیک موتور تق تقی می رسد که الان آثارش با مشکل مشخص است

 

قنات ازقندی

این قنات از زمانی که من یادم می آید خشک بود و واقع می شود در

غرب رشته قنات بویالی و زیر جاده راه چمن-اسریان یعنی شمال جاده و از جنوب به زمینهای بویالی و از غرب به زمینهای استریان

این قنات به صورت خورده مالک بوده

بعد از انقلاب اسلامی

فرزند ارشد آقای راهنما سید محمد به راه چمن برگشت و با یک فکر خوب در صد زیادی از زمینهای ازقندی را از خوده مالکان خرید و تقریبا بطور خصوصی موتور نیمه عمیقی زد و با استفاده از کارگران روز مزد شروع به کشت و کار نمود و تا اکنون هم ادامه دارد و الحمدولله موفق هم بوده

لازم به ذکر است که

آقا سید محمد اخیرا دار فانی را وداع و در جوار حق آرمیده است واین قنات بوسیله وارثان و دیگر شرکا اداره می شود

 

     برای همه آرزوی سلامتی دارم

 

قنات عباس آباد (راه چمن)

 

این قنات در جنوب غربی روستا و غرب شنلی خطه در بالای جاده اصلی جوین نزدیک حجت آبادواقع می شود

این قنات سالهای سال بود که خشک شده بود و هیچ حرفی از آن نبود

ظاهرا تیر عدالت گستری و اصلاحات ارضی اعلی حضرتی این قنات خشکیده و بی جان و فراموش شده و مظلوم را نشانه گرفته و برای خالی نبودن عریضه آنرا تیکه و پاره و سهم سهم نموده و قدرت شاهانه را بر روی لاشه آن نشان داده و لطف نمودو به دهقانان زمین زراعی بخشیدند تا زراعت کرده و خود کفا شوند...

چنین است که به هر دهقان بی زمین 6 ساعت آب با زمین از گردش 12 شبانه روزقنات عباس آبادتعلق می گیرد که همان زمان سند رسمی تنظیم شده و طی مراسمی به دهقانان زحمت کش بی زمین تقدیم می گردد

اینکه این دهقانان بی زمین برابر چه فاکتوری وبا رای و نظر چه کسانی انتخاب و معرفی شدند که مستحق دریافت زمین شدند خدا می داند

البته ما آگاهی داریم که اصلاحات ارضی شاهنشاهی جه کسانی و چگونه به بازی گرفته و سناریوی آن را نوشتندونقشهای آن را بازی کردند

این قنات بی جان با سندهای رسمی کشور شاهنشاهی در نقطه ای از دشت زرخیز جوین بدون هیچ سرو صدایی در حال استراحت متلق بود تا جریان چاهای مهدوی نامی آن هم باهمکاری صادقانه یک عده روشن فکر و خیر خواه مردم ستم دیده روستای راه چمن عزیز که کمک کردند دیمه زارهای آنان را که چه زحمتهایی کشیده بودند و پشبند درست کرده بودند وجندین سال از این پشبندها روزی می خوردند خیلی راحت به آقای مهدوی و شرکتش که معلوم نبود از کجا آمده و کیست گفتند بفرمائید و تلاش نموده وریختند به حلقومش تا نو ش جان کند و مردم بیچاره راه چمن هم آواره ورامین و ...... شوندوبا چه زحمت و چه قیمتی لقمه نانی در آورند و در این راستا چه درد سرهایی را که تحمل نکردندو ادامه جریانات دیگر که انشاءالله یک موضوع جدا باز کرده و مفصل خواهم نوشت........

و اما

بعد از موارد فوق ارزش زمینهای عباس آباد را یک عده مغز متفکر و اقتصاد دان درک نموده و به هر زحمتی دهقانان بی زمین یا وارثان صغیر و یا کبیر آنان را که در خیلی از موارد تکلیف اموال ورثه معلوم نبود را شناسایی نمودند و سند محلی (شیروه)تنظیم و با ضمیمه امضاء و مهر شورا و دهدار روستا در ذیل این اسناد را از نظر قانون با ارزش و معتبر کردند و با پرداخت مبلغ ناچیزی که طرفین فقیر و غنی توافق کرده بودند دهقانان را از شر این سندها راحت کردند وخود شدند مالک قنات عباس آبادو فکر کنم الان موتور آبی حفر نموده و به کشت و کار و کسب در آمد مشغولند :

                                                            والسلام

 

568274_gK9aFkcL.jpg

 

قنات کلاته سلیمان

این قنات واقع شده در شمال روستای راه چمن در دامنه جنوبی کوه هرده 

حدود و مختصات زمینهای این قنات

شمالا به دامنه کوه هرده تا جایی که زمینهای قابل کشت تمام می شود و زمینهای شن زاز و سنگ لاخ شروع می شودضمنا در راستای همین حد شمالی کندوه(جوب اصلی قنات) هم تا دنفره قنات(مصب خروجی آب قنات) به عنوان نشان اصلی کشیده شده است

جنوبا تا حریم رودخانه فصلی کال بزرگ (کاتاکال)

شرقا تاجایی که دیگر زمین قابل کشت نیست تقریبا روبروی کلاته بویالی

غربا تا جایی که زمین شور می شود و قابل کشت نیست

 

رشته قنات سلیمان تقریبا فاصله زیادی از زمینهایش داشت یعنی

دنفره آن شمال غربی روستای خداشاه مشرف به النگ و جنوب کال بزرگ بود که رشته قنات آن به سمت جنوب ادامه می یافت بین دو روستای خداشاه و ابویسان تا به کینه (منبع آب زیرزمینی ) می رسید

جهت عبور آب از کال بزرگ از لوله فلزی استفاده کرده بودند

برای رساندند آب قنات تمام این فاصله را از جوب (کندوه) استفاده می کردند که مقدار زیادی از آب در زمین فرو میرفت و از از بین می رفت

این قنات با ارزش مثل سایر قنوات دشت جوین خشک شد

لذا مالکان به فکر حفر چاه عمیق افتادند در راستای همین تفکر اول در دامنه کوه هرده و دهانه آبرفت دهروه چاهی حفر کردند که متاسفانه آّب خروجی از این چاه شور و تلخ بود و به درد کشاورزی نمی خورد

لذا ناچارا در همان مسیر رشته قنات اصلی چاه عمیقی حفر نمودند ولی جهت جلوگیری از هدر رفت آب آنرا بوسیله لوله تا زمینها هدایت کردند الحمدولله این طرح موفق بود و الان هم مالکان به کاشت و داشت و بر داشت مشغول هستند

 

 عمده مالک این قنات حاج جان محمد الهیاری بود که آنرا مدیریت میکرد و خورده مالکان هم از او تبعیت می کردند

خورده مالکان سلیمان کربلایی حسین و کربلایی صفر بودند که تا من یادم می آید وارثان آنان عباسعلی و علی اکبر و رمضان در این قنات مالک بودند و شاید تعداد کمی دیگر

در زمان رونق این قنات کلاته سلیمان دو محصول معروفی داشت که عبارتند از

1) خربزه های خاقانی{این خربزه اول سبز خوشرنگ و کشیده و صاف بود که وقتی می رسید زرد رنگ می شد با پوشتی نازک و بی نهایت لطیف و شیرین به قول معروف نوش جانش مساوی بود با ترک خوردن لبها و دهان یادش بخیر واقعا چنین بود من فکر نمی کنم نظیرش در دنیابوده باشد یا در آینده خواهد بود}

این خربزه ی شیرین بوی بسیار مطبوعی داشت

حاجی الهیاری در روستا منزل مسکونیش بالاخانه ای داشت دونبش خانه ی زیر همین بالاخانه که یک در همیشه بسته به سمت کوچه داشت محل عبور مردم و انبا ر همین خربزه ها

عبور از این گذر مساوی بود با استشمام بوی مطبوع خربزه کلاته سلیمان تا چندین متری :حاجی آقا الهیاری که حتما فیلش یاد هندوستان میکرد با توجه کیفیت خربزه واقعا حق داشت

 

بالاخانه دونبش حاجی الهیاری

 

2) میوه های سر درختی

یکی میوه های سر درختی کلاته سلیمان {زردآلوی چینگ کلاغی } بود

زردآلویی درشت لطیف و بسیار شیرین بود که هر آدمی وقتی گذرش به آنجا می افتاد و موفق به خوردن این میوه لذیذ در آن هوای سوزان می شد خودتان تصور کنید به آن فرد چه حالی دست می داد

لازم به ذکر است که آن زمان مثل الان میوه فراوان نبود و هر میوه فقط در فصل خودش پیدا می شدوبقیه مسائل را خودتان حدس بزنید

غیر از زردآلو میوه هایی مثل گیلاس وآمرود و آلبالو و آلوزرد هم بود

حاجی الهیاری میوه های سلیمان را برای کسب درامد نمی فروخت و سعی می کرد ضمن ارسال تحفه برای دوستان و آشنایان به مردم روستا مخصوضا همسایگان هم بدهد تا آنان هم نوبری کرده باشند

 

دامداران عشایر بلوچ کلاته سلیمان

 

در زمانی که قنات سلیمان زنده بود و آب در کندوه آن جاری بودعده ای از عشایر بلوچ در حاشیه همین آب خانه هایی مسکونی برای خود ساخته بودند و از راه دامداری گذران زندگی می کردند...

رابطه آنان با مردم روستای راه چمن خوب بود چون بلوچها علاوه بر دامهای خود تعدا دیگری را نیز قبول می کردند و چوپانی می کردند

خانه های مسکونی سلیمان در دو طرف جاده سنخواست و مشرف به زمینهای قنات سلیمان و نزدیک درختان میوه بود

با خشک شدن قنات بلوچها نیز نتوانستند در سلیمان زندگی کنند و از آنجا مهاجرت کردند

عده ای در راه چمن ساکن شدند و زندگی روستایی را ترجبح دادند به عشایری

عده ای هم مهاجرت کردند به روستای حجت آباد که تقریبا زندگی نیمه روستایی داشتند

ولی با پیروزی انقلاب اسلامی جهاد سازندگی بسیار خوب به امورات آنان رسیدگی کرد که الحمدالله اکنون تعداد قابل ملاحظه ای از عشایر بلوچ در حجت آباد زندگی می کنند و از امکانات رفاهی تقریبا خوبی برخوردار هستند

 

 والسلام علیکم ورحمه الله وبرکاته

 

خوب دوستان عزیزو خوب و نازنین روستای راه چمن ساکن در سراسر ایران و حتی جهان خصوصا ساکنین روستا و کسانی که اندکی دست به قلم دارند و علاقه دارند اطلاعاتی از گذشته و آینده راه چمن گفته و نوشته شود و انشاءالله در آینده مجموعه خوبی جمع آوری کنیم تا باشد که فعل مثبتی شود برای اتیه

استدعای عاجزانه دارم به هر طریقی که برایتان مقدر است مطالبی جمع آوری کنبد یا از بزرگان تحقیق کنید برایم ارسال کنید من هم به رسم امانت به نام خودتان درج می کنم یا به هر روشی خودتان صلاح میدانید همانطور عمل می کنیم             انشاءالله و تعالی

 


             سی و یکم فروردین ماه سال هزارو سیصدو نودو دو

 حاج یوسفعلی راه چمنی

 

تیپ یک جوان روستای راه چمن در اواخر دهه ی چهل

 

تصویری از جاده سلیمان هرده

 

 

صندوق قرض الحسنه راه چمن

 

 

/ 3 نظر / 71 بازدید
سیدحامد

از اطلاع رسانی خوبتون به اهالی همون روستا تشکر میکنم

تاروردی

با سلام و خسته نباشید وبا تشکر از مطالبی مفید وبلاگتون.